Ο καρκίνος του στομάχου (γαστρικός καρκίνος) εμφανίζεται όταν κύτταρα του στομάχου αναπτύσσονται ανεξέλεγκτα. Ξεκινά συνήθως από το εσώτερο επιθήλιο (τον βλεννογόνο) και μπορεί με τον καιρό να επεκταθεί βαθύτερα στο τοίχωμα του στομάχου, ενώ τείνει να αναπτύσσεται αργά. Ο πιο συχνός τύπος είναι το αδενοκαρκίνωμα, που προέρχεται από τα αδενικά κύτταρα του βλεννογόνου του στομάχου.
Η δυσπλασία στομάχου είναι μια προκαρκινική αλλοίωση, δηλαδή υπάρχουν μη φυσιολογικά κύτταρα στον βλεννογόνο του στομάχου που δεν έχουν εξελιχθεί σε διηθητικό καρκίνο. Ταξινομείται ως χαμηλόβαθμη δυσπλασία (ηπιότερη κυτταρική ανωμαλία) ή υψηλόβαθμη δυσπλασία (πιο σοβαρή ανωμαλία με υψηλότερη πιθανότητα συνύπαρξης ή ανάπτυξης καρκίνου).
Ο καρκίνος του στομάχου συχνά αναπτύσσεται μέσα από μια αναγνωρισμένη σταδιακή αλληλουχία, που ονομάζεται καταρράκτης Correa: χρόνια φλεγμονή του βλεννογόνου του στομάχου (γαστρίτιδα), ακολουθούμενη από λέπτυνση του βλεννογόνου (ατροφική γαστρίτιδα), έπειτα μεταβολή σε κύτταρα εντερικού τύπου (εντερική μεταπλασία), στη συνέχεια δυσπλασία και τέλος καρκίνος. Η χρόνια λοίμωξη από το βακτήριο Helicobacter pylori αποτελεί τον τυπικό εκλυτικό παράγοντα αυτής της πορείας. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι δεν εξελίσσονται όλοι όσοι έχουν αυτές τις προκαρκινικές αλλοιώσεις σε καρκίνο· η αλληλουχία περιγράφει αυξημένο κίνδυνο, όχι αναπόφευκτη έκβαση.
Ο πρώιμος καρκίνος του στομάχου συχνά δεν προκαλεί συμπτώματα, και πολλά σημεία εμφανίζονται μόνο όταν η νόσος είναι πιο προχωρημένη. Όταν εμφανίζονται συμπτώματα, μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Δυσπεψία ή καούρα
- Πόνο στο άνω μέρος της κοιλιάς
- Αίσθημα κορεσμού μετά από μικρή ποσότητα φαγητού (πρώιμος κορεσμός)
- Απώλεια όρεξης
- Ναυτία και έμετο
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
- Φούσκωμα μετά το φαγητό
- Δυσκολία στην κατάποση
- Κόπωση ή αδυναμία, που μπορεί να οφείλεται σε αναιμία
- Μαύρες κενώσεις ή έμετο με αίμα, που αποτελούν σημεία αιμορραγίας
Πολλά από αυτά τα συμπτώματα επικαλύπτονται με πολύ συχνότερες, καλοήθεις καταστάσεις και δεν είναι ειδικά για τον καρκίνο.
Αιτίες και Παράγοντες Κινδύνου
Ο καρκίνος του στομάχου αναπτύσσεται μετά από αλλαγές στο DNA των κυττάρων του στομάχου, όμως ο ακριβής εκλυτικός παράγοντας συχνά είναι άγνωστος. Στους αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται:
- Λοίμωξη από Helicobacter pylori — κύρια αιτία, ιδίως για καρκίνους στο κατώτερο τμήμα του στομάχου· οι περισσότεροι μολυσμένοι δεν εμφανίζουν ποτέ καρκίνο
- Χρόνια ατροφική γαστρίτιδα, συμπεριλαμβανομένης της αυτοάνοσης μορφής
- Διατροφή πλούσια σε αλατισμένα, καπνιστά ή διατηρημένα σε άλμη τρόφιμα και φτωχή σε φρούτα και λαχανικά
- Κάπνισμα και άλλη χρήση καπνού
- Αλκοόλ, με τα ισχυρότερα δεδομένα σε υψηλότερα επίπεδα κατανάλωσης
- Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του στομάχου
- Κληρονομικά σύνδρομα, όπως ο κληρονομικός διάχυτος καρκίνος του στομάχου, το σύνδρομο Lynch και η οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση
- Κακοήθης (μεγαλοβλαστική) αναιμία
- Προηγούμενη χειρουργική επέμβαση στο στομάχι, με τους καρκίνους να εμφανίζονται συνήθως πολλά χρόνια αργότερα
- Λοίμωξη από τον ιό Epstein-Barr
- Παχυσαρκία
- Μεγαλύτερη ηλικία και ανδρικό φύλο
Διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά με την αξιολόγηση των συμπτωμάτων και τη φυσική εξέταση, ακολουθούμενη από εξετάσεις που μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Ενδοσκόπηση ανώτερου πεπτικού με βιοψία — η κύρια μέθοδος, κατά την οποία ένα λεπτό ενδοσκόπιο εξετάζει τον βλεννογόνο του στομάχου και λαμβάνει δείγματα ιστού
- Ιστολογική εξέταση — εξέταση της βιοψίας στο μικροσκόπιο για τον προσδιορισμό του βαθμού της δυσπλασίας ή της παρουσίας καρκίνου
- Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα — για την εκτίμηση του βάθους διήθησης του όγκου στο τοίχωμα του στομάχου
- Απεικονιστικός έλεγχος, όπως αξονική, μαγνητική ή τομογραφία PET — για τον εντοπισμό όγκων και τυχόν διασποράς
- Λαπαροσκόπηση — άμεση επισκόπηση που χρησιμοποιείται όταν ο απεικονιστικός έλεγχος δεν είναι σαφής
- Έλεγχος για Helicobacter pylori — συνιστάται, με εκρίζωση όταν η λοίμωξη ανευρίσκεται μαζί με γαστρίτιδα ή προκαρκινικές αλλοιώσεις
Η σταδιοποίηση κυμαίνεται από το στάδιο 0, όπου η νόσος περιορίζεται στον βλεννογόνο, έως το στάδιο IV, όπου έχει επεκταθεί σε άλλα όργανα.
Θεραπεία και Αντιμετώπιση
Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και συνήθως σχεδιάζεται από μια διεπιστημονική ομάδα.
Δυσπλασία και Πολύ Πρώιμος Καρκίνος
- Χαμηλόβαθμη δυσπλασία — χρησιμοποιείται συχνά ενδοσκόπηση παρακολούθησης με επαναληπτική βιοψία
- Υψηλόβαθμη δυσπλασία και πρώιμος καρκίνος περιορισμένος στα επιφανειακά στρώματα — η ενδοσκοπική εκτομή (ενδοσκοπική βλεννογόνια εκτομή ή ενδοσκοπική υποβλεννογόνια εκτομή) μπορεί να αφαιρέσει την αλλοίωση μέσω του ενδοσκοπίου
Διηθητικός Καρκίνος
- Χειρουργική επέμβαση — μερική ή ολική αφαίρεση του στομάχου (γαστρεκτομή) μαζί με τους γειτονικούς λεμφαδένες· σε προχωρημένες περιπτώσεις, παρηγορητικές επεμβάσεις μπορεί να ανακουφίσουν από απόφραξη
- Χημειοθεραπεία — χορηγείται πριν ή μετά τη χειρουργική επέμβαση, ή για πιο προχωρημένη νόσο
- Ακτινοθεραπεία — ενίοτε χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία ή για ανακούφιση συμπτωμάτων
- Στοχευμένη θεραπεία — φάρμακα κατευθυνόμενα σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του καρκίνου, όπως ο HER2, καθοδηγούμενα από τον έλεγχο του όγκου
- Ανοσοθεραπεία — χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, καθοδηγούμενη από έλεγχο βιοδεικτών
Η παρηγορητική φροντίδα μπορεί να παρέχεται παράλληλα με οποιαδήποτε θεραπεία για τη διαχείριση των συμπτωμάτων και την υποστήριξη της ποιότητας ζωής.
Πρόγνωση
Η πρόγνωση του καρκίνου του στομάχου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο στο οποίο ανακαλύπτεται. Η νόσος πρώιμου σταδίου έχει πολύ καλύτερη πρόγνωση και μπορεί να είναι ιάσιμη, ενώ η προχωρημένη νόσος που έχει διασπαρεί έχει δυσμενέστερη έκβαση. Επειδή τα συμπτώματα συχνά εμφανίζονται αργά, πολλές περιπτώσεις διαγιγνώσκονται σε πιο προχωρημένο στάδιο, γι’ αυτό και έχει σημασία η έγκαιρη αξιολόγηση των επίμονων συμπτωμάτων. Τα ποσοστά επιβίωσης ποικίλλουν σημαντικά ανάλογα με το πόσο έχει επεκταθεί ο καρκίνος, και η εξατομικευμένη εκτίμηση από ειδικό αποτελεί τον πιο αξιόπιστο οδηγό.
Πρόληψη
Ο κίνδυνος καρκίνου του στομάχου μπορεί να μειωθεί με:
- Έλεγχο και θεραπεία της λοίμωξης από Helicobacter pylori, που μειώνει τον κίνδυνο ιδίως σε άτομα υψηλότερου κινδύνου
- Έγκαιρη αντιμετώπιση της γαστρίτιδας, των ελκών και άλλων παθήσεων του στομάχου
- Διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά και φτωχή σε αλατισμένα και επεξεργασμένα τρόφιμα
- Αποφυγή του καπνού και περιορισμό του αλκοόλ
- Διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους
Ο καρκίνος του στομάχου δεν μπορεί πάντα να προληφθεί, όμως αυτά τα μέτρα και η έγκαιρη διάγνωση κάνουν ουσιαστική διαφορά.
Πότε να Επισκεφθείτε Γιατρό
Επισκεφθείτε γιατρό για επίμονο πόνο στο στομάχι ή ανεξήγητη απώλεια βάρους, ιδίως όταν συνοδεύονται από:
- Δυσκολία στο φαγητό ή στην κατάποση
- Επίμονη ναυτία ή έμετο
- Έμετο με αίμα ή μαύρες, πισσώδεις κενώσεις
- Επίμονη δυσπεψία ή πρώιμο κορεσμό που δεν υποχωρεί
- Κόπωση που μπορεί να αντικατοπτρίζει αναιμία
Τα άτομα αυξημένου κινδύνου, όπως εκείνα με οικογενειακό ιστορικό, γνωστό κληρονομικό σύνδρομο ή προκαρκινικές αλλοιώσεις, θα πρέπει να συζητήσουν την παρακολούθηση με τον γιατρό τους. Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα έχουν καλοήθη αίτια, όμως μόνο ένας γιατρός μπορεί να προσδιορίσει την αιτία, γι’ αυτό και έχει σημασία η έγκαιρη αξιολόγηση.