Η δυσκοιλιότητα είναι ένα πρόβλημα στην αποβολή των κοπράνων, που γενικά ορίζεται ως λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδομάδα ή δυσκολία στην αποβολή των κοπράνων. Τα βασικά χαρακτηριστικά της περιλαμβάνουν σκληρά, ξηρά ή σβωλιασμένα κόπρανα, προσπάθεια ή πόνο κατά την επίσκεψη στην τουαλέτα και το αίσθημα ότι δεν έχουν αποβληθεί όλα τα κόπρανα. Η δυσκοιλιότητα μπορεί να διαρκέσει για μικρό ή μεγάλο χρονικό διάστημα· όταν είναι μακροχρόνια ονομάζεται χρόνια δυσκοιλιότητα, που γενικά ορίζεται ως η παρουσία δύο ή περισσότερων από αυτά τα βασικά συμπτώματα για τρεις μήνες ή περισσότερο.
Η δυσκοιλιότητα δεν αποτελεί από μόνη της νόσο, αλλά μπορεί να είναι σύμπτωμα κάποιου άλλου προβλήματος. Είναι πολύ συχνή, επηρεάζοντας περίπου 16 στους 100 ενήλικες συνολικά και περίπου 1 στους 3 ενήλικες ηλικίας 60 ετών και άνω.
Για τη λειτουργική (πρωτοπαθή) δυσκοιλιότητα, οι γιατροί χρησιμοποιούν τα κριτήρια Rome IV, τα οποία απαιτούν δύο ή περισσότερα από τα ακόλουθα κατά τους τελευταίους τρεις μήνες, με έναρξη τουλάχιστον έξι μήνες νωρίτερα: προσπάθεια, σκληρά ή σβωλιασμένα κόπρανα, αίσθημα ατελούς κένωσης, αίσθημα απόφραξης, ανάγκη χειρισμών με τα δάχτυλα για την αποβολή κοπράνων, ή λιγότερες από τρεις αυτόματες κενώσεις την εβδομάδα, απουσία χαλαρών κενώσεων χωρίς καθαρτικά και χωρίς να πληρούνται τα κριτήρια του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου.
Τα συχνότερα συμπτώματα της δυσκοιλιότητας είναι:
- Λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδομάδα
- Σκληρά, ξηρά ή σβωλιασμένα κόπρανα
- Προσπάθεια ή πόνος κατά την αποβολή των κοπράνων
- Αίσθημα ότι δεν έχουν αποβληθεί όλα τα κόπρανα (ατελής κένωση)
- Αίσθημα ότι το ορθό είναι αποφραγμένο
- Ανάγκη χρήσης δακτύλου για τη διευκόλυνση της αποβολής
- Φούσκωμα, στομαχόπονο ή κράμπες
Τύποι Δυσκοιλιότητας
Η λειτουργική (πρωτοπαθής) δυσκοιλιότητα συνήθως διακρίνεται σε τρεις τύπους:
- Δυσκοιλιότητα φυσιολογικής διέλευσης — τα κόπρανα διέρχονται από το παχύ έντερο με φυσιολογικό ρυθμό, αλλά το άτομο εξακολουθεί να δυσκολεύεται να τα αποβάλει και αισθάνεται δυσκοιλιότητα· αυτή είναι η συχνότερη μορφή
- Δυσκοιλιότητα βραδείας διέλευσης — τα κόπρανα διέρχονται από το παχύ έντερο πιο αργά από το φυσιολογικό, με αραιές κενώσεις και μειωμένη επιτακτικότητα
- Διαταραχές αφόδευσης (πυελικού εδάφους) — οι μύες του πυελικού εδάφους δεν συντονίζονται σωστά για την αποβολή των κοπράνων, κατάσταση που ονομάζεται και δυσλειτουργία εξόδου
Η δυσκοιλιότητα μπορεί επίσης να είναι δευτεροπαθής, δηλαδή να προκαλείται από έναν αναγνωρίσιμο παράγοντα, όπως ένα φάρμακο, μια άλλη πάθηση ή μια φυσική απόφραξη.
Αιτίες και Παράγοντες Κινδύνου
Η δυσκοιλιότητα γενικά προκύπτει όταν τα κόπρανα διέρχονται πολύ αργά από το παχύ έντερο, οπότε ο οργανισμός απορροφά υπερβολική ποσότητα νερού και τα κόπρανα γίνονται σκληρά και δύσκολα στην αποβολή. Στους συχνούς επιβαρυντικούς παράγοντες περιλαμβάνονται:
Παράγοντες τρόπου ζωής:
- Ανεπαρκής πρόσληψη φυτικών ινών
- Ανεπαρκής πρόσληψη υγρών
- Έλλειψη τακτικής σωματικής δραστηριότητας
- Αγνόηση της ανάγκης για κένωση
- Αλλαγές στη ρουτίνα, όπως ταξίδια, και στρες
Φάρμακα, όπως οπιοειδή παυσίπονα, ορισμένα αντικαταθλιπτικά, συμπληρώματα σιδήρου, ορισμένα αντιόξινα, κάποια φάρμακα για την πίεση και αντιισταμινικά.
Παθήσεις, όπως ο υποθυρεοειδισμός, ο διαβήτης, το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, νευρολογικές παθήσεις όπως η νόσος του Πάρκινσον και η σκλήρυνση κατά πλάκας, η δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους και οι αποφράξεις στο παχύ έντερο ή στο ορθό. Η εγκυμοσύνη αποτελεί επίσης συχνή αιτία.
Στους παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνονται η μεγαλύτερη ηλικία, το γυναικείο φύλο (ιδίως κατά τη διάρκεια και μετά την εγκυμοσύνη), η χαμηλή σωματική δραστηριότητα, η διατροφή φτωχή σε φυτικές ίνες και ψυχικές παθήσεις όπως η κατάθλιψη.
Διάγνωση
Η διάγνωση ξεκινά με την αξιολόγηση του ιατρικού ιστορικού, των συμπτωμάτων, των φαρμάκων, της διατροφής και των συνηθειών κένωσης, ακολουθούμενη από φυσική εξέταση που συχνά περιλαμβάνει δακτυλική εξέταση του ορθού. Οι εξετάσεις δεν είναι πάντα απαραίτητες, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Αιματολογικές εξετάσεις και εξέταση ούρων, για την αναζήτηση παθήσεων όπως ο υποθυρεοειδισμός, ο διαβήτης ή η αναιμία
- Εξέταση κοπράνων, για τον έλεγχο σημείων λοίμωξης, φλεγμονής ή αιμορραγίας
- Κολονοσκόπηση ή σιγμοειδοσκόπηση, για την επισκόπηση του εσωτερικού του παχέος εντέρου, ιδίως όταν υπάρχουν προειδοποιητικά σημεία, επιτρέποντας βιοψία και αφαίρεση πολυπόδων
Για επίμονες ή δύσκολες περιπτώσεις, ειδικές εξετάσεις μπορούν να προσδιορίσουν τον τύπο της δυσκοιλιότητας:
- Μελέτη διέλευσης παχέος εντέρου, που καταγράφει πόσο γρήγορα διέρχεται το υλικό από τα έντερα
- Πρωκτοορθική μανομετρία και δοκιμασία αποβολής μπαλονιού, που αξιολογούν πώς το ορθό και ο πρωκτός συγκρατούν και αποβάλλουν τα κόπρανα
- Αφοδευσιογραφία, μια ειδική ακτινογραφία για τον έλεγχο αιτίων δυσλειτουργίας εξόδου
Θεραπεία και Αντιμετώπιση
Η θεραπεία συνήθως ξεκινά με αλλαγές στον τρόπο ζωής, με την προσθήκη φαρμακευτικής αγωγής όταν χρειάζεται.
Αλλαγές στον Τρόπο Ζωής
- Αύξηση των διαιτητικών φυτικών ινών από φρούτα, λαχανικά, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης, με στόχο περίπου 18 έως 30 γραμμάρια την ημέρα
- Αυξημένη πρόσληψη υγρών
- Τακτική σωματική δραστηριότητα, ακόμη και περπάτημα
- Καλές συνήθειες τουαλέτας, όπως η μη αγνόηση της ανάγκης και η καθιέρωση τακτικής ρουτίνας, συχνά μετά από ένα γεύμα
Μη Συνταγογραφούμενες Επιλογές και Καθαρτικά
- Παράγοντες αύξησης όγκου (συμπληρώματα φυτικών ινών), όπως το ψύλλιο και η μεθυλοκυτταρίνη
- Ωσμωτικά καθαρτικά, όπως η πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG), τα σκευάσματα μαγνησίου και η λακτουλόζη
- Διεγερτικά καθαρτικά, όπως η βισακοδύλη και η σέννα
- Μαλακτικά κοπράνων, όπως η δοκουσάτη
Τα καθαρτικά δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συνεχώς για περισσότερο από περίπου δύο εβδομάδες χωρίς ιατρική συμβουλή, καθώς η υπερβολική χρήση μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.
Συνταγογραφούμενη Φαρμακευτική Αγωγή
Όταν οι μη συνταγογραφούμενες θεραπείες δεν επαρκούν, οι γιατροί μπορεί να συνταγογραφήσουν:
- Εκκριταγωγά, που αυξάνουν τα υγρά στο έντερο, όπως η λινακλοτίδη, η λουμπιπροστόνη και η πλεκανατίδη
- Έναν προκινητικό παράγοντα, την προυκαλοπρίδη, που επιταχύνει την κινητικότητα του εντέρου
Άλλες Θεραπείες
Η θεραπεία βιοανάδρασης (biofeedback) χρησιμοποιείται για την επανεκπαίδευση των μυών του πυελικού εδάφους σε άτομα με διαταραχή αφόδευσης (εξόδου). Η χειρουργική επέμβαση σπάνια χρειάζεται και επιφυλάσσεται για δομικά προβλήματα, όπως απόφραξη, στένωση ή πρόπτωση του ορθού.
Επιπλοκές
Η δυσκοιλιότητα που δεν αντιμετωπίζεται ή είναι μακροχρόνια μπορεί να οδηγήσει σε:
- Αιμορροΐδες
- Ραγάδες του πρωκτού (σχισμές στο επιθήλιο του πρωκτού)
- Κοπρόσταση (σκληρά κόπρανα που εγκλωβίζονται)
- Πρόπτωση του ορθού
Πότε να Επισκεφθείτε Γιατρό
Επισκεφθείτε γιατρό εάν η δυσκοιλιότητα συνοδεύεται από οποιοδήποτε από τα παρακάτω:
- Αίμα στα κόπρανα, μαύρες κενώσεις ή αιμορραγία από το ορθό
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους
- Αιφνίδια ή νέα αλλαγή στις συνήθειες κένωσης
- Συμπτώματα που διαρκούν περισσότερο από τρεις εβδομάδες
- Επίμονο κοιλιακό πόνο ή έντονο πόνο κατά τις κενώσεις
Το οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου, η αναιμία ή η νέα έναρξη συμπτωμάτων σε μεγαλύτερη ηλικία αποτελούν επιπλέον λόγους για αξιολόγηση, καθώς μπορεί να οδηγήσουν σε κολονοσκόπηση για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων.